Alergjia te fëmijët: hapat e parë

A keni parë ndonjëherë fëmijën tuaj të teshtijë pa pushim, t’i skuqet lëkura pa arsye, ose t’i marrë frymën vështirë? Shumë prindër shpesh ia veshin këto shenja një të ftohure të thjeshtë, ndryshimit të motit ose thjesht “një periudhe kalimtare”. Por, në fakt, pas këtyre simptomave të zakonshme mund të fshihet diçka më serioze, diçka që kërkon vëmendje të menjëhershme: alergjia te fëmijët. Dhe këtu nuk ka vend për hamendësime apo receta të gjyshes. Fëmijët nuk janë si të rriturit, sistemi i tyre imunitar është në zhvillim e sipër dhe reagimet mund të jenë të paparashikueshme. Kjo është arsyeja pse çdo shenjë duhet marrë seriozisht dhe pse konsultimi me një alergolog pediatrik është hapi i parë dhe më i rëndësishëm.

Alergjitë po bëhen gjithnjë e më të shpeshta dhe ne e shohim këtë çdo ditë në praktikën klinike. Ndoshta kjo vjen nga ndryshimet në mjedis, mënyra e jetesës, apo ekspozimi ndaj disa ushqimeve. Cilado qoftë arsyeja, ne nuk mund të ulemi e të presim. Ne duhet të jemi të përgatitur dhe të veprojmë shpejt. Këtu do të flasim hapur, pa zbukurime, për gjithçka që ju duhet të dini kur dyshoni për alergji te fëmijët tuaj.

Çfarë është Alergjia dhe Pse ndodh te Fëmijët?

Alergjia nuk është thjesht një shqetësim i vogël. Është një reagim i ekzagjeruar i sistemit imunitar të trupit ndaj substancave të padëmshme, të cilat për shumicën e njerëzve nuk paraqesin asnjë problem. Këto substanca quhen alergjenë. Te fëmijët, ky reagim mund të jetë veçanërisht i fortë dhe i rrezikshëm, pasi sistemi i tyre imunitar nuk është plotësisht i pjekur dhe mund të reagojë në mënyrë të paparashikueshme.

Mendojeni kështu: Sistemi imunitar i fëmijës tuaj, në vend që të njohë një substancë si “mik” (p.sh., polenin, pluhurin, qumështin) dhe ta lërë të qetë, e sheh atë si “armik” dhe lëshon një “sulm” masiv. Ky sulm shkakton simptomat që ne i njohim si alergji. Pse ndodh kjo? Shkaku është shpesh një kombinim i faktorëve gjenetikë (nëse ju ose partneri keni alergji, ka gjasa ta ketë edhe fëmija) dhe faktorëve mjedisorë. Nuk ka një shkaktar të vetëm, por një bashkëveprim kompleks.

Alergjenët më të zakonshëm te fëmijët

Këto janë disa nga “armët” kryesore që shkaktojnë reagime alergjike te të vegjlit:

• Alergjitë ushqimore: Qumështi i lopës, vezët, kikirikët, arrat, soja, gruri, peshku dhe butakët janë shkaktarët më të shpeshtë. Reagimet mund të jenë nga të lehta në kërcënuese për jetën.
• Alergjitë e frymëmarrjes: Poleni (nga pemët, barishtet), pluhuri (grimcat e vogla që gjenden kudo, sidomos në shtëpi), myku dhe qimet e kafshëve shtëpiake (qen, mace). Këto shkaktojnë probleme me hundën, sytë dhe mushkëritë.
• Alergjitë e lëkurës: Disa metale (si nikeli), aromat, sapunët, madje dhe materialet e veshjeve. Këto shfaqen si skuqje, ekzemë ose urtikarie.
• Alergjitë nga insektet: Pickimet nga bletët, grerëzat ose mushkonjat mund të shkaktojnë reagime të rënda te disa fëmijë.
• Alergjitë nga medikamentet: Edhe pse më rrallë, disa fëmijë mund të jenë alergjikë ndaj antibiotikëve ose ilaçeve të tjera.

Shenjat dhe Simptomat: Çfarë duhet të vëzhgoni?

Njohja e shenjave është gjysma e betejës. Mos u bëni paranojakë, por jini të vëmendshëm. Simptomat e alergjisë mund të variojnë shumë, nga ato të lehta deri tek ato kërcënuese për jetën, dhe mund të prekin disa pjesë të trupit.

Shenjat në lëkurë:

• Ekzema (Dermatit atopik): Lëkurë e thatë, e kuqe, me kruarje të fortë, shpesh në palosjet e bërrylave, gjunjëve, qafës ose në fytyrë te foshnjat. Kjo nuk është thjesht lëkurë e thatë, por një gjendje inflamatore kronike.
• Urtikaria (Hives): Grumbuj gungash të kuqe, me kruarje, që shfaqen papritur dhe zhduken brenda pak orësh, për t’u shfaqur sërish diku tjetër.
• Angioedema: Ënjtje e thellë nën lëkurë, shpesh rreth syve, buzëve ose gjuhës. Kjo është më serioze, sidomos në zonën e fytit.

Shenjat e frymëmarrjes:

• Riniti alergjik (Ethja e barit): Teshtitje e shpeshtë, hundë që pikon (sekrecione të kthjellëta), kruarje hundësh dhe syresh, sy të skuqur dhe të lëmbashitur. Shpesh ngatërrohet me të ftohurën.
• Astma: Kollë e thatë, sidomos natën ose pas aktivitetit fizik, vështirësi në frymëmarrje, fishkëllima në gjoks, ndjenjë shtrëngimi në gjoks. Kjo është një gjendje serioze që kërkon ndërhyrje mjekësore.

Shenjat e sistemit tretës:

• Të vjella, diarre, dhimbje barku, fryrje, ose gjak në feçe (sidomos te foshnjat me alergji nga qumështi). Këto shpesh shfaqen pas konsumimit të ushqimit alergjen.

Shenjat e përgjithshme dhe kërcënuese për jetën:

• Anafilaksia: Ky është reagimi më i rëndë dhe urgjent. Ai mund të përfshijë vështirësi të rënda në frymëmarrje, rënie të tensionit, humbje të ndërgjegjes, ënjtje të fytit ose fytyrës, urtikarie të përhapur. Kërkon ndërhyrje mjekësore të menjëhershme. Mos hezitoni asnjë sekondë.

Kujdes: te ne në Shqipëri, shpesh prindërit përpiqen të diagnostikojnë vetë fëmijën ose dëgjojnë këshilla nga të afërmit, para se të shkojnë te specialisti. Kjo humbje kohe është gabim. Ndërkohë që ju eksperimentoni, gjendja e fëmijës mund të përkeqësohet. Alergjitë nuk kurohen me çajra bimorë apo besëtytni.

Hapat e Parë: Çfarë duhet të bëni në shtëpi?

Nëse dyshoni për alergji, ka disa gjëra që mund të bëni për të ndihmuar veten dhe mjekun tuaj:

1. Vëzhgoni dhe shënoni: Ky është hapi më i rëndësishëm dhe më i neglizhuar. Mbani një ditar të detajuar. Shënoni kur shfaqen simptomat, çfarë kishte ngrënë fëmija, cilave substancave mund t’i jetë ekspozuar (kafshë, polen, pluhur), dhe sa kohë zgjatën simptomat. Sa më shumë informacion të keni, aq më lehtë do të jetë për alergologun pediatrik të bëjë diagnozën.
2. Mos eliminoni ushqime pa arsye: Nuk duhet të filloni të eleminoni ushqime nga dieta e fëmijës pa u konsultuar me mjekun. Kjo mund të çojë në mungesa ushqimore dhe t’i bëjë testet alergjike më pak të sakta. Dieta eliminuese duhet të bëhet vetëm nën mbikëqyrjen e një specialisti.
3. Mundohuni të identifikoni shkaktarët: Nëse vini re një lidhje të qartë midis një substance dhe shfaqjes së simptomave, mundohuni të shmangni ekspozimin, por vetëm nëse lidhja është e dukshme dhe e përsëritur. Për shembull, nëse fëmija teshtin çdo herë që luan me macen e gjyshes.
4. Pastërtia në shtëpi: Sigurohuni që mjedisi i fëmijës të jetë i pastër. Reduktoni pluhurin, lani shpesh çarçafët me ujë të nxehtë, mbani kafshët shtëpiake larg dhomës së gjumit, dhe kujdesuni për mykun në banjë ose ambiente të lagështa.

Kur duhet të vizitoni një alergolog pediatrik?

Përgjigja është e thjeshtë: sapo të keni dyshime serioze. Sa më shpejt të veproni, aq më mirë. Nuk ka kuptim të prisni derisa simptomat të bëhen të rënda ose kronike.

Duhet të rezervoni vizitë nëse:

• Simptomat e lëkurës (ekzema, urtikaria) janë të vazhdueshme dhe nuk përmirësohen me kujdesin bazë.
• Fëmija juaj ka kollë të thatë të vazhdueshme, fishkëllima në gjoks, ose vështirësi në frymëmarrje, sidomos natën ose pas aktivitetit.
• Shfaqen simptoma pas konsumimit të një ushqimi të caktuar.
• Fëmija juaj ka pasur ndonjëherë një reagim të rëndë alergjik (anafilaksi).
• Ka histori familjare të alergjive, astmës apo ekzemës.
• Të ftohurat e shpeshta “zgjaten shumë” dhe shoqërohen me teshtitje dhe rrjedhje hundësh pa temperaturë.

Një alergolog pediatrik ka ekspertizën dhe mjetet e duhura për të diagnostikuar saktë alergjinë dhe për të krijuar një plan trajtimi të përshtatur. Mos harroni, një diagnozë e saktë është thelbësore për menaxhimin efektiv.

Çfarë pritet nga vizita te alergologu pediatrik?

Gjatë vizitës, mjeku do të fillojë me një anamnezë të detajuar. Kjo do të thotë që do t’ju pyesë për çdo detaj: kur filluan simptomat, sa shpesh shfaqen, çfarë i shkakton ato, nëse ka histori alergjish në familje, dhe çdo gjë tjetër që ju keni shënuar në ditarin tuaj. Kështu që, silleni ditarin me vete!

Pas anamnezës, do të kryhet një ekzaminim fizik. Më pas, mjeku mund të sugjerojë teste alergjike. Këto mund të jenë:

• Testet me shpim të lëkurës (Prick Test): Këto janë teste të shpejta dhe të sigurta, të cilat aplikohen në lëkurën e krahut ose shpinës. Një sasi e vogël e alergjenit vendoset në lëkurë dhe zona shpohet lehtë. Nëse shfaqet një skuqje dhe ënjtje e vogël (si pickimi i mushkonjës), kjo tregon se fëmija është alergjik ndaj asaj substance. Rezultatet dalin brenda 15-20 minutave.
• Analizat e gjakut (IgE specifike): Këto analiza masin nivelin e antitrupave IgE ndaj alergjenëve specifikë në gjak. Këto teste janë të dobishme sidomos kur testet e lëkurës nuk mund të kryhen (p.sh., nëse fëmija merr antihistaminikë ose ka ekzemë të rëndë).
• Teste sfiduese (Oral Food Challenge): Ky test kryhet në kushte të kontrolluara mjekësore dhe është “standardi i artë” për të konfirmuar alergjitë ushqimore. Fëmijës i jepet gradualisht ushqimi i dyshimtë dhe vëzhgohet për ndonjë reagim. Ky test nuk duhet të provohet kurrë në shtëpi.

Kujtojmë se edhe pse testi mund të tregojë sensibilizim ndaj një alergjeni, kjo nuk do të thotë gjithmonë se fëmija ka alergji klinike. Diagnoza bazohet në kombinimin e anamnezës, ekzaminimit fizik dhe rezultateve të testit.

Jetesa me alergji: Trajtimi dhe Menaxhimi

Nuk ka kurë magjike për alergjitë, por ka mënyra efektive për t’i menaxhuar ato dhe për të siguruar një jetë normale për fëmijën tuaj. Plani i trajtimit do të përfshijë zakonisht:

1. Shmangien e alergjenëve: Ky është hapi i parë dhe më i rëndësishëm. Nëse fëmija është alergjik ndaj polenit, do t’ju këshillohet të mbani dritaret mbyllur gjatë sezonit të polenit. Nëse është alergjik ndaj qumështit, do t’ju tregohet se cilat produkte duhen shmangur.
2. Medikamentet: Ka ilaçe që ndihmojnë në lehtësimin e simptomave, si antihistaminikët (për kruarje, teshtitje), kortikosteroidet (për inflamacion), dhe bronkodilatatorët (për astmë). Këto duhen përdorur gjithmonë sipas udhëzimeve të mjekut.
3. Imunoterapia (Vaksinat alergjike): Për disa lloje alergjish, sidomos ato të frymëmarrjes, imunoterapia mund të ndihmojë në rishkrimin e sistemit imunitar, duke e bërë atë më pak reagues ndaj alergjenit me kalimin e kohës. Kjo është një trajtim afatgjatë dhe kërkon përkushtim.
4. Plani i veprimit për urgjencat: Nëse fëmija juaj ka pasur reaksione të rënda, mjeku do t’ju përshkruajë një autoinjektor me adrenalinë (si EpiPen) dhe do t’ju trajnojë si ta përdorni. Ky plan duhet të jetë gjithmonë me ju dhe të gjithë kujdestarët e fëmijës duhet të dinë si të veprojnë.

Jini të sigurt, nuk jeni vetëm në këtë rrugëtim. Miliona familje jetojnë me alergji dhe i menaxhojnë me sukses. Çelësi është informacioni i saktë dhe bashkëpunimi i ngushtë me mjekun specialist.

Të dyshosh për alergji te fëmijët është shqetësuese, por të injorosh simptomat është e papërgjegjshme. Shpesh, kam parë prindër që vijnë në klinikë pasi kanë provuar çdo lloj “kure” popullore, duke humbur kohë të çmuar. Këtu te ne, mentaliteti i “do kalojë vetë” ose “gjyshja e di më mirë” është ende i fortë, por shëndeti i fëmijës nuk është vend për eksperimente. Nëse shenjat janë aty, nuk ka kohë për të pritur. Reagimi i shpejtë dhe i drejtë është detyrimi juaj si prindër.

Nëse keni edhe dyshimin më të vogël se fëmija juaj mund të ketë alergji, mos vononi. Një diagnozë e hershme dhe një plan i duhur trajtimi mund të ndryshojnë jetën e fëmijës suaj për mirë. Rezervoni vizitë te alergologu, është investimi më i mirë që mund të bëni për shëndetin dhe mirëqenien e fëmijës tuaj.