Alergjia te të rriturit: si të gjeni shkakun dhe trajtimin

Jeta me alergji kronike nuk është jetë. Është një betejë e vazhdueshme me diçka që nuk e shihni, por që ju bën të vuani çdo ditë. Më bezdis fakti kur njerëzit e minimizojnë: “Ah, vetëm një ftohje”, “Do të kalojë vetë”. Jo, nuk kalon. Dhe nuk është ftohje kur ju zgjoheni çdo mëngjes me hundë të zënë, sy që kruhen dhe gulçoni sikur keni vrapuar maratonë, pa bërë asnjë hap. Kjo nuk është normale dhe ka nevojë për vëmendje serioze.

Shumë prej jush kanë provuar çdo lloj ‘kure popullore’ apo ilaçi ‘pa recetë’ që ka dëgjuar nga komshia apo hallat. Keni kaluar nga njëra farmaci në tjetrën, duke kërkuar një shpëtim të shpejtë. Por a ka funksionuar vërtet? Për një kohë ndoshta, pastaj simptomat janë kthyer më keq se më parë. Kjo ndodh sepse po trajtoni vetëm pasojat, jo shkakun. Dhe për të gjetur shkakun, duhet një alergolog, duhen analiza alergjie specifike dhe një plan i saktë trajtimi.

Këtu në Shqipëri, shpesh kemi tendencën të presim deri në momentin e fundit, kur gjërat përkeqësohen aq shumë sa nuk mund të funksionojmë dot. Dhe kur më në fund vendosim të shkojmë te doktori, shpesh zgjedhim rrugën më të shkurtër, duke shpresuar për një pilulë magjike. Por alergjitë nuk funksionojnë kështu. Nuk ka shkurtore.

Alergjitë e të rriturve: Pse shfaqen papritur?

Më thonë shpesh: “Por unë nuk kam pasur kurrë alergji kur isha fëmijë, pse tani?” Kjo është një pyetje e drejtë dhe përgjigja është e thjeshtë: sistemi juaj imunitar ndryshon. Ekspozimi i vazhdueshëm ndaj substancave të caktuara, ndryshimet hormonale, stresi, madje edhe infeksionet virale mund të ndryshojnë mënyrën si trupi juaj reagon. Papritmas, diçka që ka qenë pjesë e jetës suaj – poleni, pluhuri, ushqime të caktuara, kafshët shtëpiake – shndërrohet në një armik.

Dhe mos harroni se mjedisi ynë ka ndryshuar ndjeshëm. Ndotja e ajrit, dietat moderne, përdorimi i tepërt i antibiotikëve, të gjitha këto luajnë një rol në rritjen e numrit të alergjive te të rriturit. Kështu që, nëse keni filluar të keni simptoma të tilla si teshtima të shpeshta, kollë, kruajtje, ekzemë, ose probleme me frymëmarrjen, nuk jeni vetëm. Është koha të ndaloni dhe të kuptoni çfarë po ndodh.

Simptomat që nuk duhet t’i injoroni

Njerëzit janë mjeshtra të injorimit. Ndonjëherë mendoj se kemi një talent të lindur për të minimizuar problemet e shëndetit. Por ka disa shenja që thjesht nuk mund t’i anashkaloni:

• Teshtima dhe hundë të zëna/rrjedhëse: Nëse kjo ndodh vazhdimisht në periudha të caktuara të vitit ose kur jeni në mjedise të caktuara, nuk është thjesht ftohje.
• Kruajtje e syve, hundës, fytit: A ndiheni sikur keni rërë në sy apo sikur fyti ju kruhet vazhdimisht?
• Kollë kronike: Një kollë e thatë, sidomos natën ose në mëngjes, që nuk largohet me asnjë shurup.
• Gulçim ose vështirësi në frymëmarrje: Kjo është më serioze. Mund të jetë astmë alergjike. Mos e lini pas dore kurrë.
• Dermatit, ekzemë, urtikarie: Skuqje, kruajtje, puçrra në lëkurë që shfaqen papritur.
• Probleme me tretjen: Dhembje barku, fryrje, diarre pas konsumimit të ushqimeve të caktuara.

Nëse keni disa nga këto simptoma dhe ato përsëriten, nuk ka arsye për të pritur. Nuk ka asnjë arsye për të vuajtur në heshtje, sepse ka një zgjidhje.

Gjetja e shkakut: Si ndihmojnë analizat alergjike

Kjo është pjesa ku njerëzit shpesh ndjejnë një ngurrim. “Analiza? Sa do të kushtojnë? A ia vlen?” Po, ia vlen. Sepse pa ditur çfarë shkakton alergjinë, çdo trajtim është thjesht një supozim. Dhe supozimet në mjekësi janë të rrezikshme.

Për të kuptuar se ndaj çfarë jeni alergjik, ka disa lloje të analiza alergjie që mund të kryhen:

• Testet kutane (Prick Test): Kjo është mënyra më e shpeshtë dhe e shpejtë. Një sasi e vogël e alergjenit potencial vendoset në lëkurën e parakrahut dhe lëkura gërvishtet lehtë. Nëse shfaqet një skuqje dhe ënjtje e vogël brenda 15-20 minutash, kjo tregon një reagim alergjik. Nuk është e dhimbshme, thjesht pak bezdisëse. Por është tejet informative.
• Analizat e gjakut (IgE specifike): Këto maten nivelin e antitrupave IgE në gjak, të cilat prodhohen nga sistemi imunitar në përgjigje të alergjenëve specifikë. Këto janë të dobishme kur testet kutane nuk mund të kryhen (p.sh., nëse merrni ilaçe antialergjike ose keni probleme me lëkurën).
• Testet me patch: Përdoren për të diagnostikuar dermatitin e kontaktit, ku reaksioni ndaj një substance (metal, parfum, konservant) shfaqet me vonesë.
• Testet provokuese: Këto bëhen në raste të rralla dhe vetëm nën mbikëqyrjen e rreptë të një mjeku, sidomos për alergjitë ushqimore ose medikamentoze. Nuk duhet të bëhen kurrë në shtëpi.

Zgjedhja e llojit të testit varet nga simptomat dhe historia juaj. Dhe kjo është arsyeja pse konsultimi me një alergolog është hapi i parë dhe më i rëndësishëm. Ai nuk do të thjesht t’ju japë një listë me teste, por do të krijojë një panoramë të plotë të situatës suaj mjekësore. Këtu nuk bëhet fjalë për testime të kota, por për gjetjen e saktë të armikut të sistemit tuaj imunitar.

Trajtimi i alergjive: Më shumë se një pilulë

Kur mendoni për trajtimin e alergjive, shumë prej jush ndoshta mendojnë për antihistaminikët. Dhe po, ato janë një pjesë e rëndësishme e terapisë, por jo e gjithë historia. Një trajtim efektiv i alergjisë është një strategji e plotë që përfshin disa hapa:

• Shmangia e alergjenit: Pasi të dini se ndaj çfarë jeni alergjik, hapi i parë është të minimizoni ekspozimin ndaj tij. Kjo do të thotë të ndryshoni zakonet në shtëpi, të filtroni ajrin, të shmangni ushqimet e caktuara. Nuk është gjithmonë e mundur të shmangni plotësisht, por mund ta reduktoni ndjeshëm.
• Medikamentet:
  • Antihistaminikët: Lehtësojnë simptomat si teshtimat, kruajtjet dhe hundët e rrjedhshme.
  • Dekongjestantët: Ndihmojnë me hundën e zënë, por nuk duhen përdorur për kohë të gjatë.
  • Sprej nazalë me kortikosteroidë: Zvogëlojnë inflamacionin në hundë dhe janë shumë efektivë për rinitin alergjik.
  • Bronkodilatatorët dhe kortikosteroidët me inhalim: Për astmën alergjike, për të hapur rrugët e frymëmarrjes dhe për të ulur inflamacionin.

  Është kritike t’i përdorni këto ilaçe saktësisht siç ju thotë mjeku. Mos ndryshoni dozat apo të ndaloni pa konsultë.

• Imunoterapia (Desensibilizimi): Kjo është një formë e trajtimit afatgjatë që synon të “mësojë” sistemin tuaj imunitar të mos reagojë ndaj alergjenëve. Bëhet me injeksione të rregullta të sasive gjithnjë e më të mëdha të alergjenit, ose me tableta që shkrihen nën gjuhë. Nuk është zgjidhje për të gjithë, por për shumë njerëz sjell një lehtësim të madh dhe afatgjatë. Ky është një proces i gjatë, por rezultatet mund të jenë transformuese.

Në përgjithësi, trajtimi nuk është thjesht një recetë. Është një plan i personalizuar, i bazuar në testet tuaja dhe në mënyrën tuaj të jetesës. Këtu në Shqipëri, kemi parë shumë raste ku njerëzit marrin medikamente pa asnjë udhëzim, duke i përkeqësuar gjërat. Mos e bëni këtë. Shëndeti juaj është shumë i rëndësishëm për t’u lënë në dorën e fatit apo këshillave të miqve.

Roli i alergologut: Më shumë se një specialist

Një alergolog nuk është thjesht një mjek që bën teste. Ai është një detektiv shëndetësor. Detyra e tij është të gjejë fajtorin pas simptomave tuaja dhe të ndërtojë një plan luftimi. Kjo përfshin marrjen e një historie të detajuar mjekësore – si ndjeheni, kur ndjeheni më keq, cilat janë zakonet tuaja. Ai do të vlerësojë rezultatet e analiza alergjie dhe do të vendosë për strategjinë më të mirë të trajtimit.

Gjatë vizitës, jini të sinqertë dhe të detajuar. Mos fshihni asgjë. Çdo detaj, sado i parëndësishëm të duket, mund të jetë kyç. A keni ndryshuar ambientin e punës? A keni adoptuar një kafshë të re? A keni filluar një dietë tjetër? Këto janë të gjitha pyetje që një alergolog i mirë do t’ju bëjë.

Mos harroni, alergjitë kronike mund të ndikojnë seriozisht në cilësinë e jetës tuaj. Ato mund të shkaktojnë pagjumësi, të ulin përqendrimin në punë apo shkollë, madje edhe të shkaktojnë probleme me humorin. Të jetosh me simptoma të vazhdueshme është rraskapitëse.

Nuk ka kuptim të vazhdoni të vuani në heshtje. Kërkimi i ndihmës profesionale është hapi i parë drejt një jete më të mirë, pa teshtima, kollë dhe gulçim. Nuk është një luksi, është një domosdoshmëri.

Nëse keni pasur simptoma alergjike për një kohë të gjatë dhe jeni të lodhur duke luftuar me to pa rezultat, mos humbisni më kohë. Hapi tjetër është i qartë. Kryeni ekzaminim alergologjik.