IST te adoleshentët: çfarë duhet ditur

Të flasësh për tema intime shpesh duket si një sfidë. Sidomos kur je adoleshent. Heshtja, ndonjëherë, është më e thellë se oqeani, duke fshehur gjëra që mund të ndikojnë seriozisht shëndetin tuaj dhe të ardhmen. Por ka disa gjëra që nuk mund të mbeten të fshehura. Infeksionet Seksualisht të Transmetueshme (IST) janë një prej tyre. Dhe jo, kjo nuk është diçka që u ndodh “vetëm të tjerëve”. Kjo mund t’i ndodhë kujtdo, dhe sidomos tek adoleshentët. Është koha të flasim hapur, pa turp, dhe të marrim vendime të informuara. Kjo është një bisedë e drejtpërdrejtë, pa dorashka, sepse shëndeti nuk pret.

Shumë të rinj mendojnë se IST-të janë një problem për të rriturit, për ata që kanë “marrëdhënie të çrregullta”. Kjo është një gënjeshtër e madhe dhe e rrezikshme. Realiteti është se çdo kontakt seksual, pa mbrojtje, mund të jetë një rrugë për transmetimin e tyre. Dhe mos harroni: jo çdo IST jep simptoma menjëherë. Disa mund të fshihen për javë, muaj, madje edhe vite, duke shkaktuar dëme serioze në heshtje. Një konsultë venerologjike dhe analizat e duhura janë themelore, jo luks.

IST adoleshentë: Mitet dhe E Vërteta

Le të hedhim poshtë disa mite që shpesh dëgjojmë dhe që na vënë në rrezik. Së pari, “Unë nuk kam nevojë të shqetësohem, jam me një partner/e të vetëm”. Fatkeqësisht, kjo nuk është gjithmonë e vërtetë. Mund të jeni të parët në marrëdhënie seksuale, por jo të parët e partnerit tuaj. Ose partneri mund të ketë pasur marrëdhënie me dikë tjetër para jush dhe pa e ditur, ka marrë një IST. Së dyti, “Më duket se nuk kam asgjë, kështu që jam në rregull”. Kjo është ndoshta thënia më e rrezikshme. Shumica e IST-ve, sidomos në fazat e hershme, nuk kanë simptoma të dukshme. Ti mund të ndihesh plotësisht mirë ndërsa një infeksion po shkatërron shëndetin tënd nga brenda.

Së treti, “Vetëm homoseksualët ose njerëzit që ndryshojnë shpesh partnerë i marrin IST”. Ky është një paragjykim i dëmshëm dhe absolutisht i pavërtetë. Infeksionet seksualisht të transmetueshme nuk bëjnë dallim race, gjinie, orientimi seksual apo statusi social. Ato transmetohen nga kontakti seksual, dhe askush nuk është imun. Adoleshentët janë veçanërisht të rrezikuar sepse shpesh u mungon informacioni i duhur, kanë tendencë të marrin më shumë rreziqe dhe janë më pak të prirur të kërkojnë ndihmë mjekësore për shkak të turpit ose frikës.

Çfarë ndodh nëse e injoron?

Injorimi i një IST nuk e bën atë të zhduket. Përkundrazi, ai e përkeqëson. Një infeksion i patrajtuar mund të çojë në probleme serioze shëndetësore. Tek vajzat, kjo mund të nënkuptojë probleme me fertilitetin, dhimbje kronike pelvike, madje edhe shtatzëni jashtë mitrës. Tek djemtë, mund të shkaktojë inflamacion të testikujve ose probleme me fertilitetin gjithashtu. Disa IST, si HPV (Virusi i Papilomës Njerëzore), mund të çojnë në kancer, si kanceri i qafës së mitrës tek gratë. Dhe nuk po flasim vetëm për sëmundje fizike. Stigma dhe ankthi që vijnë me një IST mund të kenë një ndikim të madh në shëndetin mendor.

Kujtojmë që në Shqipëri, tendenca për të shtyrë vizitën te mjeku për çështje të tilla intime është e lartë. Njerëzit shpesh provojnë “ilaçe popullore” ose shpresojnë që problemi “të kalojë vetë”, përpara se të shkojnë te specialisti. Kjo qasje, kur flasim për IST, është jashtëzakonisht e rrezikshme dhe shpesh çon në komplikacione serioze dhe trajtim më të gjatë dhe më të vështirë.

Si të Mbrohesh: Jo Vetëm Kondomi

Mbrojtja më e mirë është informacioni dhe përgjegjësia. Kondomi, kur përdoret drejt dhe vazhdimisht, është një mjet shumë efektiv për të parandaluar transmetimin e shumicës së IST-ve. Por nuk është i pagabueshëm dhe nuk të mbron nga çdo gjë. Ka IST që transmetohen edhe me kontakt lëkurë-lëkurë, si herpesi apo HPV. Kjo nuk do të thotë të biem në panik, por të jemi realistë.

Komunikimi është thelbësor. Flisni hapur me partnerin/en tuaj për historinë tuaj seksuale dhe inkurajoni njëri-tjetrin të kryeni analiza. Është shenjë respekti dhe kujdesi, jo mungesë besimi. Nëse nuk jeni gati të flisni, ose partneri/ja juaj refuzon, atëherë duhet të pyesni veten: a jeni në një marrëdhënie ku shëndeti juaj vlerësohet?

Pse kaq shumë frikë nga konsultë venerologjike?

Ndoshta mendoni se vizita te venerologu është e turpshme, e gjykuar, ose se informacioni nuk do të mbetet privat. Kjo është një frikë e kuptueshme, sidomos për IST adoleshentë. Por dua t’ju siguroj se puna jonë është të ndihmojmë, jo të gjykojmë. Çdo informacion që ndahet në zyrën e mjekut është konfidencial dhe ruhet me rreptësi. Mjekët janë aty për shëndetin tuaj, dhe etika mjekësore është e fortë. Mundësia për të kryer analiza anonime është një opsion i rëndësishëm pikërisht për të hequr këtë barrë emocionale.

Mendoni për këtë: pak minuta parehatie sot mund t’ju shpëtojnë nga vite vuajtjesh apo keqardhjeje nesër. Vendimi për të bërë analizat është një akt i madh përgjegjësie ndaj vetes dhe ndaj atyre që i doni. Mos e neglizhoni. Për shkak të stigmës, shpesh shohim pacientë që vijnë në gjendje shumë të avancuar, duke bërë trajtimin më kompleks dhe më pak efikas. Kjo mund të shmanget me një vizitë të thjeshtë në kohën e duhur.

Roli i prindërve: Të bëhesh një burim besimi

Për prindërit, ky është një moment kritik. Është e vështirë të flasësh me fëmijët tuaj adoleshentë për seksin dhe IST-të. Por është thelbësore. Nëse nuk flisni ju, ata do të marrin informacion nga burime të tjera, ndoshta jo të besueshme. Krijoni një ambient ku fëmija juaj ndihet i lirë të vijë te ju me çdo pyetje apo shqetësim, pa frikën e gjykimit. Mos reagoni me panik apo zemërim. Dëgjoni, ofroni informacion të saktë dhe mbështetje. Tregojuni atyre se shëndeti i tyre është prioritet dhe se ka ndihmë të disponueshme.

Frikën nga ekspozimi ose gjykimi e shohim rëndom këtu në Shqipëri, sidomos në komunitete të vogla ku “të gjithë i dinë gjërat e njëri-tjetrit”. Ky mentalitet e vështirëson shpesh adoleshentin të kërkojë ndihmë mjekësore në kohë. Si prindër, është detyra juaj t’i sigurojë që privatësia është e garantuar dhe se zgjidhja e problemit është gjithmonë prioriteti i parë.

Në fund të fundit, IST-të nuk janë një ndëshkim moral. Ato janë infeksione shëndetësore që kërkojnë trajtim, ashtu si çdo sëmundje tjetër. Mënyra më e mirë për të luftuar frikën dhe turpin është përmes njohurive dhe veprimit. Mos e lini veten në dyshime. Një infeksion i patrajtuar mund të ketë pasoja shkatërruese për jetën tuaj.

Nëse keni pasur një marrëdhënie seksuale të pambrojtur, ose keni shqetësime, mos prisni. Konsultohuni me një mjek. Më e keqja që mund të bëni është të fshiheni ose të shpresoni që problemi të zhduket vetë. Ai nuk do të zhduket. Një vizitë te mjeku është hapi i parë drejt paqes së mendjes dhe shëndetit. Është një hap i guximshëm, dhe ne jemi këtu për t’ju mbështetur.

Kryeni analiza anonime.