Infeksione intestinale në verë

Verën e presim të gjithë me padurim – pushime, diell, ushqim i shijshëm në ambient të hapur, më shumë kohë me fëmijët jashtë. Por pikërisht ky relaks, kjo atmosferë e lehtësuar, shpeshherë na bën të ulim vigjilencën ndaj një rreziku të fshehur, por shumë real: infeksionet intestinale. Nuk bëhet fjalë vetëm për një “ftohje barku” të zakonshme apo një siklet të lehtë që kalon vetë. Kjo është një problematikë serioze, sidomos gjatë muajve të nxehtë, që prek si të rriturit ashtu edhe fëmijët dhe që kërkon një trajtim infeksionist të duhur, jo këshilla të dëgjuara rrugës apo eksperimente me shëndetin tuaj. Këtë duhet ta kuptoni qartë, pa ekuivoke. Është shëndeti juaj dhe i familjes suaj në lojë.

Çfarë janë infeksionet intestinale dhe pse janë kaq të rrezikshme në verë?

Infeksionet intestinale janë sëmundje që prekin sistemin tretës, kryesisht zorrët. Shkaktohen nga mikrobe si baktere, viruse ose parazitë, të cilat futen në trup përmes ushqimit dhe ujit të kontaminuar, ose përmes kontaktit me duar të palara. Nuk ka asnjë fshehtësi këtu, gjithçka është krejt e thjeshtë. Mund të jenë ndonjëherë banale, por shumë shpesh janë serioze. Në verë, rreziku rritet ndjeshëm, dhe ka disa arsye pse:

• Nxehtësia: Temperaturat e larta janë mjedisi ideal për shumimin e shpejtë të baktereve në ushqim. Një pjatë e lënë jashtë frigoriferit për pak kohë në diell mund të bëhet një fole mikrobesh.
• Ushqimi i pakonservuar mirë: Piknikët, pushimet, udhëtimet… shpesh ushqimi nuk ruhet në kushte optimale. Mishi i pjekur pjesërisht, produktet e qumështit që ndenjin në diell, sallatat e përgatitura me orë para konsumit. Këto janë burime direkte infeksioni.
• Uji i dyshimtë: Gjatë pushimeve, mund të jemi të tunduar të pijmë ujë nga burime që nuk i njohim, ose të lajmë frutat e perimet me ujë që nuk është i sigurt. Kjo është një gabim. Mos e bëni.
• Higjiena e dobët: Sidomos tek fëmijët. Ata prekin gjithçka, futin duart në gojë. Dhe nuk i lajnë duart aq shpesh sa duhet. Por edhe të rriturit, kur janë me pushime, mund të bëhen më pak të kujdesshëm.
• Përhapja e shpejtë: Në mjedise me grumbullime njerëzish si plazhe, pishina, kampe, përhapja e viruseve dhe baktereve ndodh shumë më shpejt. Një person i infektuar mund të transmetojë sëmundjen lehtësisht.

Këto nuk janë thjesht teori. Kjo është realiteti. Dhe rezultati janë infeksione intestinale që shfaqen me simptoma jo të këndshme dhe, në raste të rënda, mund të jenë edhe kërcënuese për jetën.

Shenjat dalluese: Kur duhet të shqetësoheni?

Simptomat e infeksioneve intestinale ndryshojnë, por zakonisht përfshijnë:

• Diarrenë: Jashtëqitje të shpeshta, të buta ose të lëngshme.
• Të vjella: Ndonjëherë shumë të shpeshta dhe të dhunshme.
• Dhembje barku: Ngërçe, dhimbje ose fryrje.
• Ethe (temperaturë): Mund të shkojë nga një temperaturë e lehtë deri në ethe të larta.
• Dobësi dhe lodhje: Trupi humbet shumë energji dhe lëngje.

Këto shenja, veçanërisht kur shfaqen papritur dhe janë intensive, janë një sinjal i qartë se diçka nuk shkon. Mos i injoroni. Një fëmijë i vogël që vjell dhe ka diarre mund të dehidratohet brenda pak orësh. Një i moshuar me sëmundje kronike mund të ketë komplikacione serioze.

Rreziku i dehidrimit: Armiku kryesor

Dehidrimi, ose humbja e tepërt e lëngjeve dhe kripërave nga trupi, është rreziku më i madh i infeksioneve intestinale. Veçanërisht të cënueshëm janë fëmijët e vegjël dhe të moshuarit, por as të rriturit nuk janë imunë. Shenjat e dehidrimit përfshijnë gojë dhe lëkurë të thatë, urinë të pakët dhe të errët, etje të theksuar, dobësi, marramendje, madje edhe konfuzion. Tek fëmijët, vëreni sytë e zhytur, mungesën e lotëve kur qajnë, fontanelën (pjesa e butë në kokë) e zhytur tek foshnjat, ose mungesën e energjisë. Këto nuk janë detaje. Janë shenja kritike.

Zgjidhjet “popullore” dhe rreziku i vonesës së trajtimit infeksionist

Në Shqipëri, kemi një traditë të fortë të mjekimit “popullor”. Shpesh, kur shfaqen simptoma si diarreja apo të vjellat, shumë njerëz, në vend që të drejtohen te mjeku menjëherë, preferojnë të pinë çajra të ndryshëm, të provojnë ilaçe “popullore” që u kanë thënë miqtë apo familjarët, ose thjesht presin “të kalojë vetë”. E kuptoj, ndonjëherë radhët te mjeku i familjes mund të jenë të gjata, ose mendoni se spitali është për raste ekstreme, por shëndeti nuk pret. Ky mentalitet i vonesës, ky besim i verbër te zgjidhjet e shpejta ose jo-mjekësore, mund të jetë katastrofal. Kjo vonesë mund të përkeqësojë situatën shpejt, sidomos kur kemi të bëjmë me infeksione intestinale të rënda, dhe të kompromentojë mundësinë e një trajtimi infeksionist efektiv.

Antibiotikët pa recetë janë një tjetër problem. Shumë e marrin vetë kur mendojnë se kanë një “infeksion”. Kjo është e gabuar. Së pari, shumica e infeksioneve intestinale, veçanërisht tek fëmijët, janë virale dhe antibiotikët nuk kanë asnjë efekt kundër viruseve. Përkundrazi, përdorimi i tyre pa nevojë dëmton florën normale të zorrëve dhe rrit rezistencën e baktereve. Së dyti, edhe nëse është bakterial, duhet antibiotiku i duhur, në dozën e duhur dhe për kohën e duhur. Vetëm mjeku mund ta përcaktojë këtë, jo ju apo komshiu.

Kur duhet patjetër të drejtoheni te infeksionisti?

Nuk mund të rrezikoni me shëndetin. Ka disa shenja alarmi që tregojnë se është koha të anashkaloni çdo hezitim dhe të kërkoni ndihmë mjekësore urgjente, duke u drejtuar te infeksionisti ose në shërbimin e urgjencës:

• Dehidrim i theksuar: Pamundësi për të pirë lëngje, etje ekstreme, gojë shumë e thatë, rënie e presionit, sytë e zhytur.
• Diarre me gjak ose mukus: Kjo është një shenjë e qartë e një infeksioni serioz që kërkon ndërhyrje.
• Ethe e lartë dhe e vazhdueshme: Sidomos nëse shoqërohet me dhimbje të forta barku.
• Të vjella të vazhdueshme: Që nuk ndalen dhe parandalojnë marrjen e lëngjeve dhe ushqimit.
• Dhimbje barku e fortë dhe e papërballueshme: E shoqëruar ose jo me diarre.
• Simptoma tek foshnjat dhe fëmijët e vegjël: Çdo shenjë e dehidrimit, letargji, refuzim i ushqimit, qetësi e pazakontë ose irritim ekstrem.
• Simptoma tek të moshuarit ose personat me sëmundje kronike: Diabeti, sëmundjet e zemrës, veshkave ose sistemi imunitar i dobësuar i bëjnë këta individë më të rrezikuar ndaj komplikacioneve.

Këto nuk janë sugjerime. Këto janë udhëzime. Një infeksionist është specialisti i duhur që do të bëjë diagnozën e saktë, shpesh duke kërkuar analiza specifike (kopro-kulturë, analiza gjaku), dhe do të përshkruajë trajtimin e duhur. Ai do të dijë nëse duhet vetëm rehidrim, një antibiotik specifik, apo ndonjë tjetër medikament. Kjo është shkencë, jo supozime.

Parandalimi: Më mirë të parandalosh sesa të kurosh

Parandalimi është armë e fortë kundër infeksioneve intestinale. Nuk ka magji, thjesht rregulla që duhen ndjekur me përpikëri:

• Higjiena e duarve: Lani duart shpesh me sapun dhe ujë, sidomos para ngrënies, pas përdorimit të tualetit, dhe pas prekjes së kafshëve. Përdorni dezinfektues me bazë alkooli nëse nuk keni ujë.
• Siguria e ushqimit:
• Gatuani ushqimet mirë, veçanërisht mishin, peshkun dhe vezët.
• Ruani ushqimet në frigorifer menjëherë pas përgatitjes. Mos i lini jashtë për më shumë se dy orë, e aq më pak në diell.
• Shmangni kryqëzimin e kontaminimit: përdorni dërrasa dhe thika të ndryshme për mishin e pagatuar dhe ushqimet e gatshme.
• Lani mirë frutat dhe perimet me ujë të rrjedhshëm.
• Shmangni konsumimin e ushqimeve nga shitësit ambulantë, nëse nuk jeni të sigurt për higjienën e tyre.
• Siguria e ujit: Pini ujë të ambalazhuar ose ujë të zier. Shmangni ujin e rubinetit nëse jeni në vende ku nuk jeni i sigurt për cilësinë e tij. Kjo vlen edhe për akullin në pije.
• Kujdes në udhëtime: “Ziejeni, gatuajeni, qerojeni ose harrojeni.” Kjo është një rregull e artë për udhëtarët.
• Kujdes me pishinat dhe plazhet: Mos gëlltitni ujë. Mësoni fëmijët të mos e bëjnë.

Këto rregulla janë të thjeshta, por efikase. Shpesh njerëzit mendojnë “po ndoshta mua nuk më ndodh”. Ndodh. Dhe më mirë të jesh i përgatitur sesa të vuash pasojat.

Thyerja e miteve rreth infeksioneve intestinale

Ka shumë mite që qarkullojnë dhe që mund t’ju dëmtojnë. Le t’i shkatërrojmë disa prej tyre:

• Miti: “Më ka zënë rryma e ftohtë në bark.”

  Realiteti: Nuk ekziston një gjë e tillë si “rryma e ftohtë” që shkakton infeksion intestinal. Temperaturat e ulëta mund të dobësojnë imunitetin e trupit, por vetë sëmundja vjen nga një mikrob. Fokusohuni te burimi real, jo te mitet.

• Miti: “Diarrheja kalon vetë, vetëm pi shumë ujë.”

  Realiteti: Dehidrimi është serioz dhe kërkon lëngje, por jo çdo lëng është i duhuri. Mund t’ju duhen solucione rehidruese orale. Dhe nëse dehidrimi është i theksuar, mund t’ju duhet rehidrim intravenoz në spital. Kjo nuk është diçka që duhet ta vendosni vetë.

• Miti: “Për çdo diarre, merr antibiotik.”

  Realiteti: Siç e theksova, shumica janë virale dhe antibiotikët janë të padobishëm, madje të dëmshëm. Vetëm mjeku përcakton nevojën dhe llojin e antibiotikut. Përdorimi i gabuar çon në rezistencë ndaj antibiotikëve, një problem global.

• Miti: “Nëse nuk ka temperaturë, nuk është serioze.”

  Realiteti: Mund të keni dehidrim të rëndë ose infeksion serioz edhe pa temperaturë të lartë. Kjo nuk është një masë e vetme për të gjykuar seriozitetin.

Mos u bëni viktimë e informacioneve të rreme. Këshillat e gabuara mund të jenë po aq të rrezikshme sa vetë sëmundja. Ajo që ju duhet është një mendim eksperti.

Infeksionet intestinale, veçanërisht në verë, janë një problem që nuk duhet nënvlerësuar. Ato mund të jenë nga shqetësime të lehta deri në gjendje serioze, kërcënuese për jetën, nëse nuk menaxhohen siç duhet. Kjo është një çështje e shëndetit publik dhe individual që kërkon përgjegjshmëri maksimale. Jini të kujdesshëm me atë që hani dhe pini, respektoni higjienën dhe, mbi të gjitha, mos hezitoni të kërkoni ndihmë profesionale kur keni dyshime.

Nëse shfaqen simptoma serioze, nëse jeni prind i një fëmije të vogël me të vjella e diarre, ose nëse jeni vetë i prekur dhe ndjeni se gjendja nuk po përmirësohet, nuk ka kohë për eksperimente apo hezitime. Shëndeti juaj dhe i atyre që doni nuk është një bast. Nuk ka “ndoshta” dhe “mbase”. Drejtohuni te infeksionisti. Kjo nuk është vetëm një këshillë, është një kërkesë e prerë për mirëqenien tuaj.